Merhaba
Bu yazı dizimizde Microsoft SQL Server 2025 Always On Availability Group mimarisinin kurulumunu inceliyoruz.
Yazı dizisi beş bölümden oluşuyor:
Bölüm 1 – Windows Server Failover Cluster (WSFC) Kurulumu
Bölüm 2 – Microsoft SQL Server 2025 Kurulumu
Bölüm 3 – SQL Server 2025 Bileşenleri Rehberi (Bu Yazı)
Bölüm 4 – Always On Ön Hazırlık ve Servis Ayarları
Bölüm 5 – Availability Group Kurulumu ve Failover Testi
Bölüm 2‘deki SQL Server 2025 kurulumunda Feature Selection ekranında pek çok bileşen ile karşılaştık. Always On Availability Group için yalnızca Database Engine Services ve SQL Server Replication bileşenlerini seçmiştik.
Ancak Feature Selection ekranında bunların dışında birçok bileşen daha bulunur. Bu yazıda, kurulum ekranında karşınıza çıkan tüm bileşenlerin ne işe yaradığını, hangi senaryolarda kullanıldığını ve Always On ile ilişkisini ele alacağız. Bu yazı bir referans (sözlük) niteliğindedir; ihtiyaç duyduğunuzda ilgili bileşene dönüp bakabilirsiniz.
Bileşenlere Genel Bakış
SQL Server bileşenleri iki ana grupta toplanır:
<ul
- Instance Features: Belirli bir SQL Server instance’ına bağlı çalışan, o instance’a özel bileşenler (Database Engine, Analysis Services vb.)
- Shared Features: Sunucu üzerindeki tüm instance’lar tarafından ortak kullanılan, instance’tan bağımsız bileşenler (Integration Services, yönetim araçları vb.)
| Bileşen | Grup | Always On için gerekli mi? |
|---|---|---|
| Database Engine Services | Instance | ✅ Zorunlu |
| SQL Server Replication | Instance | Bu kurulumda seçildi (opsiyonel) |
| Machine Learning Services | Instance | ❌ Hayır |
| Full-Text and Semantic Extractions | Instance | ❌ Hayır |
| PolyBase Query Service | Instance | ❌ Hayır |
| Analysis Services | Instance | ❌ Hayır |
| Integration Services (SSIS) | Shared | ❌ Hayır |
| Reporting Services (SSRS) | Ayrı Kurulum | ❌ Hayır |
Özet: Always On Availability Group mimarisi için aşağıdaki bileşenlerin hiçbiri gerekli değildir. Bunları yalnızca uygulama gereksinimleriniz varsa kurun. Gereksiz bileşen kurulumu; saldırı yüzeyini genişletir, kaynak tüketir ve bakım yükünü artırır.
Database Engine Services
SQL Server’ın çekirdek bileşenidir ve kurulumda seçilmesi zorunludur. Veritabanlarının oluşturulması, yönetilmesi ve çalıştırılmasından sorumludur.
Sorumlu olduğu temel işlevler:
- Sorgu işleme ve transaction yönetimi
- Kilitleme (locking) ve eşzamanlılık kontrolü (concurrency)
- Loglama, güvenlik ve yetkilendirme
- Backup ve restore işlemleri
- Yüksek erişilebilirlik mekanizmaları (Failover Cluster, Always On)
Always On Availability Group mimarisinin temelini bu bileşen oluşturur. Database Engine Services olmadan ne replikasyon ne de Always On yapılandırılabilir.
SQL Server Replication
Seçilen veritabanı, tablo veya nesnelerin farklı SQL Server instance’larına çoğaltılmasını sağlayan teknolojidir. Raporlama sunucuları, uzak lokasyon senaryoları, yük dengeleme ve dağıtık veri mimarilerinde kullanılır.
Replikasyon Türleri
- Snapshot Replication: Verinin belirli bir andaki tam kopyasını (anlık görüntü) hedefe aktarır. Küçük ve seyrek değişen veri kümeleri için uygundur.
- Transactional Replication: Kaynak veritabanındaki değişiklikleri (INSERT, UPDATE, DELETE) neredeyse gerçek zamanlı olarak hedefe aktarır. Yüksek tutarlılık gerektiren senaryolarda kullanılır.
- Merge Replication: Hem kaynak hem de hedef tarafında yapılan değişikliklerin çift yönlü olarak birleştirilmesini sağlar. Bağlantının kesintili olduğu, çevrimdışı çalışılan senaryolar için uygundur.
Always On ile ilişkisi: Replication ve Always On farklı amaçlara hizmet eder. Always On tüm veritabanının yüksek erişilebilirliğini sağlarken, Replication seçili nesnelerin dağıtımını sağlar. İkisi birlikte de kullanılabilir; bu kurulumda Replication ileride gerekebileceği düşünülerek kurulmuştur, ancak Always On’un çalışması için zorunlu değildir.
Machine Learning Services (In-Database)
SQL Server içerisinde Python ve R dillerini çalıştırarak, veritabanı motoru üzerinde doğrudan makine öğrenmesi ve istatistiksel analiz yapılmasını sağlar. Veri, SQL Server dışına çıkarılmadan analiz edilebilir.
Kullanım senaryoları:
- Öngörücü modelleme (predictive modeling)
- İstatistiksel analiz ve veri bilimi çalışmaları
- Veritabanı içinde model eğitimi ve skorlama
Python, günümüzde veri bilimi ve makine öğrenmesi alanında en yaygın kullanılan dillerden biridir. R ise istatistiksel hesaplama ve grafik üretimi için geliştirilmiş, akademik ve analitik çevrelerde tercih edilen bir dildir.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir. Makine öğrenmesi iş yükleriniz yoksa kurmanıza gerek yoktur.
Full-Text and Semantic Extractions for Search
Metin tabanlı verilerde gelişmiş arama yapılmasını sağlayan bileşendir. Standart LIKE sorgularının ötesinde, dil bilgisel analiz ve anlamsal arama yetenekleri sunar.
Full-Text Search: Büyük metin alanlarında kelime ve ifade bazlı hızlı arama sağlar. Kelime kökü analizi (stemming), eş anlamlı kelime desteği ve yakınlık aramaları yapılabilir.
Semantic Search: Belgeler arasındaki anlamsal benzerlikleri tespit eder. Örneğin bir belge kütüphanesinde benzer içerikli dökümanların bulunması veya CV/özgeçmiş havuzunda benzer profillerin eşleştirilmesi gibi senaryolarda kullanılır.
Not: Doküman yönetim sistemleri, içerik arama motorları ve büyük metin arşivleri olan uygulamalarda değerlidir.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir.
PolyBase Query Service for External Data
PolyBase, SQL Server’ın harici veri kaynaklarına T-SQL ile erişmesini sağlayan bileşendir. Farklı platformlardaki verileri, sanki yerel bir tablodaymış gibi sorgulama imkanı sunar.
Erişilebilen harici kaynaklar:
- Hadoop (HDFS)
- Azure Blob Storage
- Azure Data Lake
- Diğer SQL Server, Oracle, Teradata, MongoDB gibi kaynaklar
Sağladığı avantajlar:
- Veriyi taşımadan (ETL yapmadan) yerinde sorgulama
- Farklı kaynaklardaki verileri tek bir T-SQL sorgusunda birleştirme
- Büyük veri (Big Data) platformlarıyla entegrasyon
Data Virtualization senaryolarının temelini oluşturur, veriyi kopyalamadan, bulunduğu yerde sorgulama yaklaşımıdır.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir. Harici veri kaynaklarıyla çalışma ihtiyacınız yoksa kurmanıza gerek yoktur.
Analysis Services (SSAS)
Kurumsal iş zekası (Business Intelligence) ve çok boyutlu analiz çözümüdür. Büyük veri kümeleri üzerinde hızlı analitik sorgular çalıştırmak için tasarlanmıştır.
Sunduğu modeller:
- Multidimensional (OLAP): Klasik küp (cube) tabanlı analiz modeli
- Tabular: Bellek içi (in-memory) tablo tabanlı modern analiz modeli
Kullanım senaryoları:
- Çok boyutlu raporlama ve analiz
- Öngörücü modelleme ve veri madenciliği
- Kâr-zarar analizleri, satış trendleri, bütçe/gerçekleşme karşılaştırmaları
Not: Power BI, Excel ve diğer raporlama araçları Analysis Services modelleri üzerinden veri çekebilir.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir.
Integration Services (SSIS)
SQL Server Integration Services (SSIS), veri entegrasyonu ve ETL (Extract, Transform, Load) işlemleri için kullanılan platformdur. Farklı kaynaklardan veri çekme, dönüştürme ve hedefe yükleme süreçlerini yönetir.
Temel yetenekleri:
- Farklı kaynaklardan (Excel, CSV, XML, diğer veritabanları) veri okuma
- Veri temizleme, dönüştürme ve zenginleştirme
- Zamanlanmış veri aktarım işleri (data pipeline)
- Veri ambarı (Data Warehouse) yükleme süreçleri
Scale Out Mimarisi
SSIS, büyük ölçekli ETL iş yüklerini dağıtmak için Scale Out mimarisini destekler:
- Scale Out Master: İş yükünü koordine eden ve dağıtan ana bileşen
- Scale Out Worker: İşleri fiilen çalıştıran işçi düğümler
Bu yapı sayesinde büyük ETL işleri birden fazla sunucuya dağıtılarak paralel çalıştırılabilir.
Not: SSIS bir Shared Feature‘dır. instance’a bağlı değildir, sunucu genelinde çalışır.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir.
Reporting Services (SSRS)
SQL Server Reporting Services (SSRS), kurumsal raporlama çözümüdür. Veritabanındaki verileri kullanarak tablo, grafik ve pano (dashboard) biçiminde raporlar oluşturur, yayınlar ve yönetir.
Sağladığı imkanlar:
- Sayfalanmış (paginated) raporlar oluşturma
- Web tabanlı rapor portalı üzerinden yayınlama
- Zamanlanmış rapor üretimi ve e-posta ile dağıtım
- Farklı formatlarda dışa aktarma (PDF, Excel, Word)
Önemli: SSRS Artık Ayrı Kurulur
SQL Server 2016 sürümünden itibaren SSRS, SQL Server ana kurulum paketinden ayrılmıştır. Reporting Services kullanmak istiyorsanız Microsoft’un resmi sitesinden ayrı bir kurulum paketi olarak indirip kurmanız gerekir. Aynı durum SQL Server Management Studio (SSMS) için de geçerlidir.
Always On ile ilişkisi: Yoktur. Bu kurulumda seçilmemiştir.
Yönetim Araçları (Management Tools)
SQL Server’ı yönetmek için kullanılan araçlar da artık ana kurulum paketinden ayrı olarak dağıtılmaktadır:
- SQL Server Management Studio (SSMS): SQL Server’ı yönetmek için kullanılan temel grafik arayüzlü araçtır. Ayrı olarak indirilip kurulur.
- Azure Data Studio: Çapraz platform (Windows, macOS, Linux) çalışabilen, modern ve hafif bir veritabanı yönetim aracıdır.
Kurulum yazısı: SSMS kurulumu için: Microsoft SQL Server Management Studio 22 Kurulumu
Hangi Bileşenleri Kurmalıyım?
Karar verirken şu ilkeyi izleyin: İhtiyaç duymadığınız hiçbir bileşeni kurmayın.
| Senaryonuz | Kurmanız Gerekenler |
|---|---|
| Sadece Always On HA/DR | Database Engine Services |
| Always On + Replikasyon | Database Engine + SQL Server Replication |
| Veri ambarı / ETL süreçleri | + Integration Services (SSIS) |
| İş zekası / OLAP raporlama | + Analysis Services |
| Kurumsal raporlama | + Reporting Services (ayrı kurulum) |
| Doküman/metin arama | + Full-Text Search |
| Veri bilimi / ML | + Machine Learning Services |
| Big Data / harici kaynak | + PolyBase |
Güvenlik ilkesi: Her ek bileşen, sisteminizin saldırı yüzeyini genişletir. Kurumsal ve production ortamlarında yalnızca aktif olarak kullanılacak bileşenleri kurmak, hem güvenlik hem de bakım kolaylığı açısından en iyi pratiktir.
Sonuç
Bu yazıda SQL Server 2025 Feature Selection ekranında karşımıza çıkan tüm bileşenleri ve ne işe yaradıklarını inceledik. Always On Availability Group mimarisi için yalnızca Database Engine Services bileşeninin zorunlu olduğunu, diğer bileşenlerin ise ancak özel ihtiyaçlar doğrultusunda kurulması gerektiğini gördük.
Bir sonraki yazımızda, Always On mimarisine geçmeden önce SQL Server servisleri üzerinde yapılması gereken kritik ön hazırlıkları ele alacağız.
➡️ Bölüm 4 — Always On Ön Hazırlık ve Servis Ayarları
Bir sonraki yazımızda görüşmek dileğiyle…